Faiz nedir?

Paranın kira' karşılığıdır. Ödünç olarak verilen paraya karşı alınır. Faizler bir yılda «yüzde» olarak hesap edilir. Eğer bir adamı bankadan aldığı ödünç paranın her 100 lirası için bir yılda 6 lira ödüyorsa % 6 faizle para almış demektir. Ortaçağ'da faiz günah sayılırdı. Halbuki bugün tabii karşılanıyor. Çünkü faizle ödünç vermek suretiyle, para da başka eşyalar gibi kiraya verilmiş oluyor. Ancak hükümetin koyduğu resmi faiz hadlerini hiçe sayarak % 30 - 40 gibi faizle para vermek yasaktır. Buna «tefecilik» denir. Faiz hadleri ekonomik şartlara bağlı olduğundan zaman zaman değişebilir.

Yapılan araştırmalarda tarihte faizi ilk olarak, Sümerlerin MÖ 3000 yıllarında kullandığı tahmin edilmektedir. Yaklaşık 5000 yıllık tarihi olan faiz ilk olarak borç verilen tohumların geri alınırken, %20 daha fazla oranda alınmasıyla ortaya çıkmıştır. Faiz; bir borç anlaşmasının satışı sonucu elde edilen veya üretim amaçlı girdi olarak kullanılan sermayenin getiri oranıdır. Bu iki anlam iktisadi açıdan birbirlerinden farklı değillerdir ve iktisatçılar tarafından faiz olarak nitelendirilirler.

Bazı inanışlara göre faizin haram olduğu ile ilgili bilgiler varken bazı inanışlarda bu konu bazı standartlara dayandırılmıştır. Hıristiyanlığın ilk kitabı olan Luka incilinde faiz haram kılınmıştır. Yahudilerde ise faizle ilgili çifte standart mevcuttur. Kendi din mensupları arasında faiz almak haram kılınmışken yabancılardan faiz almak serbesttir. Bazı inanışlara göre de kendisinden fakir olandan faiz almak haramken kendisinden zengin olanlara faiz vermek serbesttir. Günümüzde yatırımcılar faizi yatırım aracı olarak görmektedir. Bankalar faizi sermayenin karı olarak görmektedir. Faiz ile borçlanan kişi ve kurumlarda faizi borç olarak görmektedirler.

Faiz borçlanma sisteminde yapılan anlaşmada mantık dışındaysa eğer, (tefecilerle olan alışverişlerdeki gibi) bileşik faizde anapara ödeme imkanını ortadan kaldırabilir ve bu nedenle iflasa neden olabilir.. Geçmişte Amerika da mortgage kredilerinin yanlış kişilere verilmesi ve faiz oranlarındaki adaletsizlik yüzünden ülke ekonomik olarak gerilemiştir. Ülkemizde faizin yönetimini T.C. merkez bankası yapmaktadır. Faiz yönetimi eğer yanlış yapılırsa ülkede refah seviyesi düşebilir.

Banka faizleri

Bankaların uyguladığı faizler başlıca iki gruba ayrılıyor: Mevduat faizi, kredi faizi. Mevduat faizi: Bankalarda mevduat hesabı açtırıp da bu hesaba para yatırırsanız alacağınız faizin adı mevduat faizidir. Vadelerine göre sınıflandırırsak iki türlü mevduat vardır: Vadesiz mevduat, vadeli mevduat. Bankalar ilkine faiz vermiyor, ikincisine ise miktara ve vadeye göre değişen oranlarda faiz veriyorlar. Bankalar, şubeye gitmeden açılan ve adına e-mevduat denilen mevduat hesaplarını desteklemek için genellikle bu hesaplara biraz daha yüksek faiz veriyorlar. Türkiye’de vadeli mevduatın ağırlığı (toplam mevduatın % 87s’i) ortalama 1-3 ay arası vadeye sahiptir.

faiz

Bu aralıkta vadeler için de günümüzdeki faiz ortalama olarak oranı yıllık % 7,5 dolayındadır. Bu faiz nominal faizdir. Nominal faiz oranı; görünürdeki faiz demektir. 6 aya kadar vadeli mevduat hesabından elde edilen faizden % 15 gelir vergisi stopajı yapılıyor. Bu durumda ele geçen üzerinde hesaplarsak gerçek faiz oranı yaklaşık olarak % 6,4’e geliyor. Gerçek faiz oranı; nominal faizden stopaj yoluyla kesilen gelir vergisi düşülerek hesaplanan faizdir. Bunların dışında bankalar ticari mevduat adı altında kurumlardan da mevduat kabul eder ve faiz öderler. Kredi faizi; bankaların açtıkları kredilere uyguladıkları faizlere verilen addır.

Bankaların çeşitli adlar altında farklı kesimlere açtıkları krediler söz konusudur. Bunları; kurumsal/ticari krediler, kobi kredileri ve bireysel krediler (tüketici kredileri ve kredi kartları) olarak sınıflandırmak mümkün. Tüketici kredileri de başlıca taşıt kredileri, konut kredileri ve diğer krediler olarak üçe ayrılıyor. Kredilerin her birinin faiz oranı farklıdır. Bugün için tüketici kredileri için ortalama olarak % 1,3 dolayında aylık ortalama faiz oranından söz etmemiz mümkündür. Ticari faiz oranları ise kurumlara göre farklı oranlar taşıyabilmektedir.

Tahvil ve bono faizleri

Hazine, kamu kesimi açıklarını kapatmak ve geçmiş yıllardan gelen anapara ve faiz borçlarını ödeyebilmek için iç ve dış borçlanma yapmaktadır. İç borçlanmayı Devlet Tahvili (vadesi 1 yıl ve daha uzun kağıtlar) ya da Hazine Bonosu (vadesi 1 yıldan kısa kağıtlar) ile yapmaktadır. Bu borçlanma kağıtlarının hepsine Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) adı verilmektedir. Hazine iç borçlanmayı ağırlıklı olarak ihale yöntemiyle yapmakta ve faiz de bu ihalelerde belirlenmektedir. Hazinenin iç borçlanma ihalelerinde belirlenen faize DİBS faizi Hazine Faizi adı veriliyor.

DİBS’leri ihale sırasında yani birinci elden bankalar alıyorlar. Bankalar daha sonra bu kağıtları piyasada satıyorlar. Böylece piyasada bir ikinci el fiyatı ve faizi oluşuyor. Gösterge faiz; Vadesine 2 yıl kalmış olan ve 3 ayda bir kupon ödemeli olan alım satım olarak çok işlem gören Devlet Tahvilinin ikincil piyasadaki faizine verilen addır. Bugün için gösterge faiz TRT130515T11 numaralı Devlet tahvilinin faizidir ve oranı % 9,25’dir. Bu faiz, pek çok işlem için referans olarak alındığı için adına gösterge faiz deniyor.

TCMB’nın faizleri

Bir hafta vadeli repo işlemlerine uygulanan faiz (politika faizi): TCMB, 1 hafta vade ile repo ihalesi açıyor, bankalar ellerindeki tahvil ve bonoları TCMB’ye verip karşılığında para alıyorlar ve vade sonunda parayı iade edip kağıtlarını geri alıyorlar. TCMB bu araçla banka ve finans kurumlarının piyasada uyguladığı faiz oranlarını, bankalardan alınan kredilerin miktarını, hisse senedi ve döviz gibi varlıkların fiyatlarını etkileyebiliyor. Bu işleme uygulanan faiz oranı bugün itibariyle yıllık % 4,50. Gecelik işlemlerde uygulanan faiz (gecelik faiz, fonlama faizi):  TCMB’nin, hesaplarını kapatabilmek için gecelik olarak borç almak ya da ellerinde kalan paraları gecelik olarak borç vermek isteyen bankalara uyguladığı faize bu adlar veriliyor. Piyasada gecelik faizlerin oluşturduğu açıklığa “faiz koridoru” buradan giderek bu faizlere “koridor faizi” de deniyor.

TCMB, bu yolla ikincil piyasada oluşan kısa vadeli faiz oranlarını, döviz kurlarını ve kredilerin büyüme hızını etkileyebiliyor. TCMB’nin gecelik borç almada uyguladığı faiz oranı bugün için yıllık % 3,5, gecelik borç vermede uyguladığı faiz oranı yıllık yüzde 6,5 (piyasa yapıcısı bankalara repo karşılığı % 6.) Geç likidite penceresi faizi: Hesaplarını kapatmak ya da ellerinde bulunan parayı borç vermek için son ana kadar bekleyen bankalara uygulanan caydırıcı faiz oranlarını kapsayan bir uygulamadır. Bu uygulamada saat 16.00 ile 17.00 arasında TCMB’ye gecelik borç vermek isteyenlere bugün için yıllık % 0, gecelik olarak TCMB’den borç almak isteyenlere yıllık % 9,5 faiz uygulanıyor.

Sözlükte "faiz" ne demek?

1. Anamalcı ekonomide, artık değerin değişikliğe uğramış biçimi olarak paranın fiyatı, kiralanan paranın kira bedeli.
2. İşletilmek için bir yere ödünç verilen paraya karşılık alınan kar, ürem, işlenti, nema.

Cümle içinde kullanımı

... taksitler eşit olarak ödenir, peşin ödenmeyen kısım Devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddine bağlanır.
- Anayasa

Faiz kelimesinin ingilizcesi

[Faiz Ahmed Faiz] n. interest
Köken: Arapça

Son eklenenler